Przeczytaj noty wydawców




Szczególnie polecamy:




Noty wydawnicze:

Powieść Hellera to utrzymana w konwencji czarnej groteski historia grupy amerykańskich lotników odbywających w czasie ostatniej wojny loty bojowe nad zajętymi przez Niemców obszarami Włoch. Walcząc z absurdem wojskowej biurokracji i kazuistyki, symbolizowanej przez tytułowy "paragraf 22", bohaterowie najzwyczajniej w świecie usiłują ocalić swoje życie. Dziwactwa, a nawet szaleństwo ludzi nieustannie zagrożonych śmiercią okazują się działaniami całkowicie racjonalnymi w zetknięciu z szaleństwem wojskowej machiny.

"Paragraf 22" to jedna z najbardziej radykalnie antymilitarystycznych i antywojennych książek w literaturze światowej.


Joseph Heller (ur. 1923) podczas II wojny światowej służył w amerykańskim lotnictwie bombowym stacjonującym we Włoszech. Po zwolnieniu z wojska i powrocie do Nowego Jorku pracował w wielu różnych zawodach, nosząc się przez cały czas z zamiarem napisania książki o swoich wojennych doświadczeniach.

Wydany w 1961 r. "Paragraf 22" zyskał ogromy rozgłos, stając się tzw. "powieścią kultową" środowisk młodzieżowych - początkowo w USA, a później także w wielu innych krajach świata. Świadomość, że każda następna książka będzie porównywana z "Paragrafem 22", paraliżowała inwencję autora, toteż dopiero po dłuższej przerwie Heller wydał powieść "Coś sie stało" (1974), następnie m.in. "Good as Gold" (1979), "Bóg wie" (1984), "Namaluj to" (1998) - jednakże żadna z nich nie dorównała sławą jego debiutanckiemu utworowi.

[Wydawnictwo Świat Książki, 1994]


„Rozpaczliwy brak umiejętności pisarskiej, emocjonalny kociokwik”. Krytyk „New York Timesa”, który tak skwitował premierę „Paragrafu 22” (1961), książkowego debiutu Josepha Hellera, popełnił pomyłkę życiową. Oparta na osobistych doświadczeniach powieściowa groteska o grozie i absurdzie wojny oraz życia w armii rozeszła się w ponad 10 mln egzemplarzy na całym świecie. Mike Nicholos siedem lat zabiegał o prawo do sfilmowania książki. Gdy wreszcie je uzyskał, nakręcił obraz w „galaktycznej” obsadzie z Alanem Arkinem w roli Yossariana, Jonem Voightem, Martinem Sheenem, Anthonym Perkinsem i Orsonem Wellesem. Zwrot „Paragraf 22” trafił do potocznej angielszczyzny jako określenie sytuacji, w której człowiek, niezależnie od tego, co robi, skazany jest na porażkę.

Tytułowy „paragraf” to prawny kruczek w wojskowych przepisach, w myśl którego podwładni bezwzględnie muszą wykonywać rozkazy, przełożeni zaś mogą robić wszystko, czego nie można im zakazać. Bombardier Yossarian udaje wariata, żeby uniknąć szaleńczych lotów bojowych. Lekarze i dowódcy zgodnie orzekają, że jego odmowa jest wyrazem zdrowia psychicznego. Bohater jest zdrowy, więc... może latać.

Na początku lat 90. Hellerowi zaoferowano zaliczkę 10 mln dolarów za napisanie dalszego ciągu powieści. Studia filmowe biły się o prawa do jej sfilmowania. Premierze „Ostatniego rozdziału. Paragraf 22-bis” (1993) towarzyszyła gigantyczna kampania reklamowa. Na próżno. Gorzka w wymowie powieść – Heller sportretował swoich dawnych bohaterów o kilkadziesiąt lat starszych, żyjących w zdegradowanym świecie bez zasad i wartości – spodobała się krytykom, ale nie odniosła komercyjnego sukcesu. „Obarczony dużą zaliczką podejmujesz się napisać książkę, która spodoba się masowemu czytelnikowi. Ale bardzo mało dobrych książek podoba się masowemu czytelnikowi. «Paragraf 22» to był fuks” – tłumaczy swoje niepowodzenia pisarz.

[Wydawnictwo Albatros A. Kuryłkowicz 2000 - Kolekcja Gazety Wyborczej, 2005]





Recenzje:


„Paragraf 22” to książka niezwykła. Heller opowiada w niej o II wojnie światowej żartem, czasami wręcz z pewnym przekąsem. W ciekawy sposób porusza istotne sprawy. Mówi o bezsensie wojny szydząc z niej i wyśmiewając chwałę, którą teoretycznie przynosi walka.

Ciągle zabawne, czasami śmieszące do łez (lub bólu brzucha, jak kto woli) sceny, zbyt lekkie, zbyt frywolne traktowanie wojny mogą budzić irytację. Ale wojna w tej książce jest ważna; jest ważna, bo wojny nigdy nie powinno być i o tym głównie pisze autor.

W książce krytykowane są także niektóre ludzkie negatywne cechy, przywary. Każdy z bohaterów jest jakby uosobieniem jakiejś wady – Milo chciwości, Cathcart egoizmu, Scheisskopf ślepej ambicji prowadzącej do niczego. Kapelan prezentuje kompletny brak wiary w siebie, „zakompleksienie”, a także nadmierny altruizm, co sprowadza się do tego, że o wszystko, co złe, obwinia siebie. Jedni dostrzegają swoje błędy i zmieniają się nie do poznania, inni są święcie przekonani o własnej idealności i geniuszu.

„Możliwe, że ten wariat jest tutaj ostatnim normalnym człowiekiem”* - tak powiedział o Yossarianie, głównym bohaterze powieści, jeden z jego przełożonych. Yossarian jest chłopcem błądzącym w ciemnościach, który postanawia zapalić światło. Wojna nie wydaje mu się dobrym pomysłem, za wszelką cenę próbuje się z nią pożegnać. Sęk w tym, że ci, którym się to udało, zazwyczaj robili to mówiąc „do widzenia” życiu… Włącznikiem światła dla Yossariana jest Orr – szalony, obłąkany karzeł – jednak nie od razu dostrzeżono jego potencjał jako włącznika tej lampki, której tak bardzo niektórzy potrzebowali. Reprezentował sobą ogromną cierpliwość, wytrwałość, wiarę w to, że kiedyś dojdzie do celu. Niektórym bardzo tych cech brakowało...

Był też paragraf 22. Kruczek prawny, który pozwalał na wszystko, jednocześnie nie pozwalając na nic. Niezwykły zapis, dzięki któremu najoczywistsza rzecz stawała się niejasną i niepewną... „Orr był wariatem i mógł być zwolniony z lotów. Wystarczyło, żeby o to poprosił, ale gdyby to zrobił, nie byłby wariatem i musiałby latać nadal”* - to cecha paragrafu 22, wszystko w nim widać czarno na białym, ale nie jest tym, co widzimy, bo właściwie nie znaczy tego, co ma znaczyć, mimo że znaczy to, co miał znaczyć, gdy go ktoś pisał, i nic nie znacząc, pozwala na wszystko i na nic nie pozwala. Zrozumieliście coś? Nie? To paragraf 22, który aż za bardzo przypomina dzisiejszy świat...

„Paragraf 22” jest książką pełną absurdu, jest też książką mądrą, jest książką, którą polecam.


-----
* Joseph Heller, „Paragraf 22”, przekład: Lech Jęczmyk, wyd. Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975.



"Paragraf 22" określiłbym jako skrzyżowanie "Przygód dobrego wojaka Szwejka" z... "Rokiem 1984". Do książki Haška upodabnia go specyficzny, czarny humor - miejscami nawet trochę brutalny. A co - do "Roku 1984"? Obie książki opowiadają o buncie przeciwko systemowi. W obu władze stosują wobec ludzi kłamstwa i zastraszanie. W dziele Hellera wyżsi oficerowie wykorzystują lotników do swych własnych celów. Przykładem jest tutaj pułkownik Cathcart, który, podwyższając wymaganą liczbę akcji bojowych, chce uzyskać awans na generała. Nie liczy się z podwładnymi, nie obchodzi go ich śmierć. Władze wykorzystują do okłamywania lotników również tytułowy paragraf 22. W rzeczywistości on nie istnieje, ale nie można tego udowodnić, ponieważ paragraf 22 mówi, że nie trzeba go nikomu pokazywać. Początkowo lotnicy nie mają nawet cienia nadziei na powrót do domu. Dopiero decyzja Yossariana o odmowie dalszych lotów przywraca im tę nadzieję. Yossarian nie zgadza się na podjęcie współpracy z Cathcartem i Kornem, by okłamywać swych kolegów w zamian za powrót do domu. Myślę, że analogie między dziełem Orwella a "Paragrafem 22" nasuwają się same. Gorąco polecam tę książkę, jest naprawdę bardzo dobra.



Znakomita książka, w której pod grubą warstwą absurdalnego i często dość brutalnego humoru kryją się refleksje nad paradoksami i zbiegami okoliczności, mającymi wymierny wpływ i często paraliżującymi nasze życie.

Przedstawiona w niej grupa lotników jest kalejdoskopem ludzkich postaci i służy ukazaniu całego wachlarza ludzkich zachowań w krzywym zwierciadle autora. Książka, którą czyta się wybuchając śmiechem, lecz również momentami wzruszająca, a nawet potrafiąca u wrażliwych osób wycisnąć łzy (np. śmierć Nataly'ego). Treść z pozoru lekka, lecz na każdym kroku poruszająca "głębsze" tematy - (np. zderzenie się idealizmu Nataly'ego z cynizmem staruszka z włoskiego burdelu, zachowanie się Appleby'ego, bez wyrzutów sumienia mordującego dziewczynę, czy spacer Yossariana po zbombadowanym mieście).

Mimo wszystko dołujący obraz machiny wojennej pożerającej nie tylko życie, ale również psychikę swoich ofiar, ukazujący, że powodem śmiechu może być nie tylko radość, ale i gorzka ironia.

Tytul komunikatu!

Tytul komunikatu!

Tytul komunikatu!

Tytul komunikatu!